Զ է Ք Ի

Վերջի քանի մը օրէ ի վեր անհանգիստ մթնոլորտ մը կը տիրէր Պոլսոյ մէջ:Ժողովուրդը կը գուշակէր թէ բան մը պիտի պատահէր բայց չէր գիտէր թէ ինչ էր պատահելիքը ու որքան մեծ ազդեցութիւն մը պիտի ունենար:Ամէն մարդ փուշի վրայ էր:Փոքրամասնութիւնները եւ մանաւանդ Յոյները, կը զգային թէ իրենց դէմ ժողովուրդը ամէն օր աւելի լարուած ու թշնամական կեցուածք մը կ 'առնէր:Թուրքիոյ եւ Յունաստանի միջեւ Կիպրոս կղզիի հակամարտութեան պատճառաւ լարուած վիճակը, հասած էր իր գագաթնակէտին:
Թուրքիոյ ամենաբարձր ընթերցողներու թիւը ունեցող Հիւրրիյէթ օրաթերթը վերջի օրերուն լուր մը հրապարակել սկսած էր:Ըստ այդ լուրին Պոլսոյ Յոյն փոքրամասնութիւնը իր մէջ դրամ հաւաքելով ղրկած էր Կիպրոսի մէջ գործունէութիւն ունեցող <<էնօսիս>> կազմակերպութեան հրոսախումբերուն:

Ցերեկին ժամը 13:00 ին ձայնասփիւռէն սփռուող լուրերու ընթացքին, ժողովուրդին
իմացուեցաւ թէ Յոյները Թեսաղոնիկէ գտնուող Աթաթիւրքի տան ռումբ դրած եւ մեծ վնաս պատճառած են: Տարիներ վերջ պիտի մէջտեղ պիտի ելլեր թէ այդ ռումբը դնողը Օքթայ էնկին անունով Թեսաղոնիկէ ի համալսարանի ուսանող թուրք մըն էր:Այսինքն այս բոլորը ժողովուրդը Յոյներու դէմ գրգռելու համար կազմակերպուած բեմադրութիւն մըն էր, բայց այդ օրերուն ոչ ոք չէր ուզեր իմանալ իրականութիւնը:Եղածը եղած էր ու ռումբը Պոլսոյ Յոյն հայրենակիցներուն բնակած թաղերուն մէջ շատ աւելի մեծ աւեր մը կատարած էր քան թէ իր պայթած վայրին մէջ: Այն օր, Աթաթիւրքին տունին այդ ռումբը դնող Օքթայ Էնկին անուն թուրք ուսանողը, տարիներ վերջ 1992 ին Թուրքիոյ Նեւշեհիր կոչուած քաղաքին կուսակալը պիտի նշանակուէր:

Իրիկուան դէմ շոգենաւով Քատիգիւղէն Գարագիւղ անցնող ժողովուրդը, խուժած էր շոգենաւին պատուհաններուն ու հեռուէն կը դիտէր ու կը տեսնէր թէ քաղաքին որոշ թաղերէն մուխ ու կրակ կը բարձրանար:Քանի շոգենաւը կը մօտենար նաւամատոյցին քաղաքէն բարձրացող խժժոցը աւելի լսելի կ 'ըլլար եւ շատ պարզ էր որ իրարանցում մը կար քաղաքին մէջ:Ժողովուրդը որ վարժուած էր իր ամէն օրուայ ճամբորդութեան ընթացքին, օդին մէջ թռչող ծովային ճայերուն հացի կտոր նետել ու զանոնք կերակրելով ժամանակ անցնել ու թռչուններուն հացի պատառը օդին մէջ յափշտակելը դիտելով զուարճանալ, այդ օր զարմանքով կ 'անդրադառնար թէ օդին մէջ մէկ թռչուն մը իսկ չէր մնացած:Անոնք անգամ փախած ու պահուըտած էին իրենց բոյներուն մէջ նախընտրելով այդ օր անօթի մնալ բայց չի մօտենալ <<մարդ>> կոչուած բնութեան ամենավայրենի էակին:

* * *

Պոլսոյ, Թաքսիմ թաղի վրայ գտնուող Իսթիքլալ կոչուած պողոտան, ծայրէ ի ծայր ծածկուած էր մետաքսէ կերպասներով, հագուստներով , գորգերով եւ կահ կարասիով որոնք պատուհաններէն դուրս նետուած էին զանոնք ատելութեամբ դուրս նետող բազմութեան կողմէ: Պողոտային վրայ քալողին կօշիկին տակը հողին չէր դպչեր: Տուներուն կարասիներուն մէկ մասը ջախջախուած, պատուհաններուն կառչած մնացած էին,մանաւանդ հագուստեղէնները եւ կերպասները:Այդպէս որ հեռուէն տեսնողը կը կարծէր թէ վարագոյրները հովին ազդեցութեամբ, բաց մնացած պատուհաններէն դուրս ելած ըլլային, բայց երբ մօտենար կ'անդրադառնար թէ այսչափ ալ անմեղ չէր կացութիւնը: Երբեմն ութը, տասը հոգինոց խումբեր կարգախօսեր արձակելով կը պտտէին փողոցներու մէջ <<Կիպրոս Թուրք է,Թուրք պիտի մնայ>> :

Զէքի, իր շապիկին կոճակները մինչեւ բորը բաց, քրտնած,տաբատը եւ կօշիկները փոշոտ,աջ ձեռքին հաստ ու տոկուն գաւազան մը ,լանջքը դուրս ձգած ըմբշամարտիկի կերպարանքով կը քալէր աւերակի թարցած պողոտային վրայ:Ձեռքի փայտը, հաստ ու տոկուն փայտ մը ըլլալով հանդերձ չէր կրցած հանդուրժել ուրիշ անձի մը ձեռքով իր կատարած վայրագութեան իրէն պատճառած անպատուութեան , մասամբ ճաթած ու կոտրած էր : Զէքի, երբ կանցնէր Տիմիթրիի խանութին առջեւէն ատելութեամբ նայեցաւ խանութին ջախջախուած դռան,պատուհաններուն եւ դարակներուն:Այս խանութէն սկսած էր իր պարտականութիւնը կատարելու իր խումբին հետ: Տիմիթրի, իրենց Յոյն տանտէրն էր որ յաճախ կը վիճաբանէր իր հետ որովհետեւ Զէքիի ընտանիքը որ իր վարձակալն էր վեց ամիսէ ի վեր իրենց տան վարձկը չէր վճարած եւ Տիմիթրի կը սպառնար զիրենք տունէն դուրս նետելով: Ըստ Զէքիի ազգայնամոլ մտայնութեան, Տիմիթրի իր երկրին անոր նուիրած շնորհքներու շնորհիւ հարստացած ու տան տէր եղած անբարտաւան Յոյն մըն էր որ այս երկրին մէջ միայն ծառայ ըլլալու իրաւունք ունէր այլ ոչ թէ տանտէր: Զէքի, նայեցաւ խանութէն ներս ու տեսաւ Տիմիթրին որ նստած քանդուած խանութին մէկ անկիւնը, իր աչքերը դէպի գետին խոնարհած խորունկ, խորունկ կը մտածէր:Զէքի, մրմռած իր քթին տակէն <<Վարնոց մարդ, հիմա հասկցար թէ այս երկրին մէջ ով է տանտէր ով վարձակալ >>:

6 Սեպտեմբերի գիշերը սկսող թալանը 9 ժամ տեւած ու 7 Սեպտեմբերին առաւօտեան դէմ վերջացած էր: Այս կարճ ժամանակամիջոցին մէջ սպաննոած էին 15 Յոյն ու 1 Հայ հայրենակիցներ: ծանր կերպով վիրաւորած էին երեսուներկու Յոյն հայրենակիցներ: Կիներ ու աղջիկներ բռնաբարուած, չորս հազարէ աւելի տուն, շուրջ հազար գործատեղի, եօթանասուն երեք եկեղեցիներ, երկու վանք, քսան երեք դպրոց եւ հինգ հազարի մօտ այլ շէնքեր քանդուած կամ վնասուած էին:

Զէքի իրէն ստացուած պարտականութիւնը մեծ նուիրումով եւ յաջողութեամբ կատարած էր: Ան նախ գնաց իրենց միութեան հաւաքատեղին, ուր հաւաքուած էին բոլոր իր միւս ընկերները որոնք հերոսներն էին այս աւերին:Հոն իրենց մեծը ոքեորիչ քարոզ մը տուաւ իրենց ու գովեց իրենց իրականացուցած << սուրբ պարտականութիւնը>> :Իրիկուան Զէքի իր տունը գնաց :Հոն իր հայրը անհամբեր զինքը կը սպասէր:Երբ դուռէն ներս մտաւ իր հորը աչքերը փայլեցան:Իր տղուն քով գնաց եւ հպարտօրէն զայն գրկեց :Զէքի առաւօտուընէ ի վեր բան մը չէր կերած բայց անօթութիւն չէր զգար:Իր իրագործած աւերին իրէն պատճառած յաճոյքը զինք կուշտ կը պահէր:Միայն գաւաթ մը թէյ խմեց ու իր սենեակը քաշուեցաւ:Զէքիի հայրը պտղավաճառ էր իրենց թաղին մէջ, իսկ մայրը իր հարազատ մայրը չէր:Հայրը երկրորդ անգամ ամուսնացած էր : երբ հարցուցած էր իր մորը մասին հայրը իրէն ըսած էր որ մայրը զինք ծննդաբերելու ժամանակ մահացած էր:Ունէր նաեւ իրմէ տասը տարի փոքր խորդ քոյր մը: Զէքի, յոգնած վերջի երկու օրուայ մէջ ապրած իրարանցումէն կանուխէն պառկեցաւ:

Բաց վարագոյրէն Լուսնին շողերը մութին մէջ կը զարնէին իր սենեակի պատին վրայ զետեղուած նկարին,ուր լեռան մը վրայ կիսամահիկի մը տակ կը տեսնուէր գորշ գայլ մը որ կը ոռնար:

Զէքի շատ յոգնած ըլլալուն ամիջապէս քնացաւ բայց հանգիստ քուն մը չէր ունեցածը:Ան հիմա կերազէր որ կը գտնուէր դաշտի մը վրայ ու կը հալածուէր գայլերու կողմէ:Ինք կը ջանար վազել ու փախչիլ զինք հետապնդող քայլերէն բայց չէր կրնար յառաջանալ, մինչ այդ զինք հետապնդող քայլերը իրենց բերնի լորձունքները վազեցնելով կը մօտենային n իրէն: Զէքի քանի վազել կը ջանար կարծէք թէ անտեսանելի ձեռք մը զինք իր օձիքէն դէպի ետ կը քաշէր:Ի վերջոյ գայլերէն մէկը եկաւ եւ իր սուր ակռաները անցուց Զէքիի ձախ ոտկի թաստակին:Զէքի ցաւով ու պոռալով վեր ցատկեց պառկած տեղէն ու արթնցաւ քրտինքի մէջ :Անդրադարձաւ որ ապրածը միայն մղձաւանջ մըն էր: Մտածեց թէ վերջին երկու օրուան մէջ ապրածները իր հոգեկան վիճակը խանգարած պէտք է որ ըլլային:Քանի մը վայրկեան անկողնին մէջ նստեցաւ որպէսզի գլուխը ամփոփէ : Յետոյ տեսաւ որ առաւօտ եղած է արդէն ու վերմակը բանալով անկողնէն վար իջաւ:

Երբ ոտքերը վար դրաւ ու ոտքի ելլալ ջանաց ձախ ոտքին դաստակին վրայ զօրաւոր ցաւ մը զգաց ու անկողնին վրայ ետ ինկաւ:Իսկոյն ոտքը քննէց ու տեսաւ որ դաստակին վրայ վերք մը կար կարծէք թէ անասունի մը կողմէ խածուած ըլլար:Նայեցաւ ոտքին որ կարիւնէր յետոյ վերմակը բացաւ ու տեսաւ որ սաւանը արիւնի մէջ է:Զէքի պահ մը վարանեցաւ:Տեսած երազը ու արդուն վիճակը իրարու խառնուած էին:

<<Ինչպէս կարելի է այսպէս բան մը>> մտածեց ինքն իրէն:Յետոյ ելաւ անկողնէն, սաւանը ժողուեց ու կաղալով գնաց լուացարան:Արիւնոտ սաւանը լուաց որպէսզի տունինները չանդրադառնային որովհետեւ պիտի չի կարենար իրենց բացատրութիւն տալ: Զէքի ոտքն ալ լուաց ու թաշկինակով մը կապեց:Իր սենեակը վերադարձաւ շուտ մը հագուեցաւ ու իրենց տան դիմացը գտնուող դեղարանը գնաց որպէսզի դարմանում մը ընեն վէրքին: Դեղագործը երբ տեսաւ վէրքը ըսաւ որ կը նմանէր շունի նման անասունի մը խածուածքի եւ զինք ազդարարեց ըսելով թէ պէտք էր ամիջապէս դիմէր հիւանդանոց որպէսզի կատաղութեան հիւանդութեան դէմ պատուաստուի, որովհետեւ զինք խածնող շունը կրնար կատղած ըլլալ:Այդ օրերուն այսպէս դէպքեր շատ կը պատահէին: Զէքի ոչ մէկ պատասխան տուաւ դեղագործին:Ինչպէս կրնար ըսել որ զինքը խածնողը գայլ մըն էր եւ դէպքը պատահած էր իր երազին մէջ այլ ոչ թէ իրականութեան:Եթէ այդպէս բան մը ըսէր դեղագործը զինքը խենդ պիտի համարէր:
Վէրքին դարմանումէն վերջ Զէքի գնաց իր գործատեղին ու իր առօրեայ աշխատանքը տարաւ, կարծէք թէ ոչինչ չէր պատահած բայց իր միտքը անհանգիստ էր:

<< Ինչպէս կարելի է այսպէս բան մը >> , կը հարցնէր ինքն իրէն բայց պատասխան մը չէր կրնար գտնել:


Օրերը կանցնէին բայց Զէքիի ոտքը փոխանակ բուժուելու երթալէն աւելի կը վատանար: Զէքի վերջապէս որոշեց բժիշկի մը երթալ:Ընկերոջ մը միջոցաւ դիմեց ծանօթ բժիշկի մը եւ ըսաւ թէ զինք իր մէկ ընկերոջը շունը խածած էր :Բժիշկը անձամբ ըրաւ վէրքին դարմանումը եւ բաւական զօրաւոր մանրէասպան դեղ մը տուաւ որպէսզի վէրքը չորնայ :

Շաբաթներ այսպէս անցան բայց ոտքը երթալէն աւելի կը վատանար:Այլեւս վրան չէր կրնար կոխել ու անթացուպով կը քալէր:Զէքի այս անգամ որոշեց իրենց թաղին հոճային դիմել :

Զէքի ներկայացաւ հոճային ու բոլոր իր գլխէն անցածները եղածին պէս պատմեց հոճային: Հոճան տարեց եւ իմաստուն անձ մըն էր որ կը յարգուէր իրենց թաղին մէջ ու շատ լաւ կը ճանչնար բոլոր թաղի ընտանիքները:Շատեր իր ձեռքը մեծցած էին եւ գիտէր բոլորին ընտանեկան պատմութիւնը: Ան լսած էր նաեւ Զէքիի ծայրայեղ մտայնութիւնը եւ քանի մը ամիս առաջ պատահած դէպքերուն իր գործօն մասնակցութիւնը:Լաւ մը զինք մտիկ ընելէ վերչ պատասխանեց:

<<Տղաս, քու բռնած ճամբադ ուղիղ ճամբայ մը չէ այս պատճառաւ է որ քու մէջդ պատերազմ մը կայ քու ինքնութեանդ եւ մտայնութեանդ միջեւ:Եկուր դուն ինծի մտիկ ըրէ եւ բոլոր քաղաքական շարժումներէ հեռու կեցիր ապա թէ ոչ շատ պիտի տուժես >> :

Զէքի, քիչ մը շուարած եւ քիչ մըն ալ զայրացած պատասխանեց հոճաին:

<<Ի՞նչ ըսել կ 'ուզես հոճա էֆենտի, իմ ոտքիս վէրքին հետ իմ քաղաքական գործունէութիւնս ի՞նչ կապ ունին իրարու հետ:Մենք մեր հայրենիքին ծառայելու համար ապրող մարդիկ ենք >>:

<<Տղաս, հայրենիքն ծառայելու համար շատ աւելի արդար ու պատուաւոր միջոցներ կան:Անմեղ եւ քեզի ոչ մէկ վնաս պատճառող հայրենակիցները հալածել, անոնց տուները, խանութները քանդել հայրենիքին ծառայել չի կրնար նկատուիլ ոչ այս աշխարիս ոչ ալ յաւիտենական աշխարհին մէջ:Ես քեզ այս խրատը կ 'ուտամ իբր կրօնաւոր, իբր Աստծոյ պաշտօնեայ մը:Այս ձեր վարմունք հակառակ է նաեւ մեր սուրբ գիրքին >>:

Զէքիի երեսը յանկարծ կաս կարմիր կտրեցաւ:Կը զգար որ իր արիւնը գլխուն կը խուժէր այդ պահուն:Բայց դիմացինը տարիքոտ, շատ իմաստուն եւ իրենց թաղին մէջ սիրուած ու յարգուած հոճա մըն էր, ուստի կրցածին չափ զինք զսպելով ոտքի ելաւ եւ սկսաւ պոռալ հոճային երեսն ի վեր:

<< Հոճա, հոճա դուն աղօթէ որ հոճա մըն ես եւ իմ մեծ հօրս տարիքը ունիս ապա թէ ոչ ես շատ լաւ գիտեմ քեզի պէսերու հետ ինչպէս պէտք է վարուիլ:Գիտցիր որ երբ խնդրոյ առարկան հայրենիքն է մնացածը անիմաստ շատախօսութիւն է:Մենք մեր այս սուրբ դատի համար եթէ անհրաժեշտ է կրնանք նոյնիսկ մեռնիլ կամ մեռցնել >>:

Հոճան պահ մը մտածեց ու յետոյ պատասխանեց:
<< Տղաս, դուն ինծի եկար եւ քու անհանգիտութեանդ համար ինձմէ դարմանում մը ուզեցիր:Ես բժիշկ չեմ հոգեւորական մըն եմ, ուստի քեզ բժշկական դարմանում մը չեմ կրնաք առաջարկել:Կը տեսնեմ նաեւ թէ քու անհանգստութիւնդ հոգեկան է: Քու - անիմաստ շատախօսութիւն - նկատած արժեգները իմ բոլոր կեանքիս աղբիւրը եղած է ,ես իմ բոլոր կեանքս այդ արժեգներու ուղղութեամբ ապրած եմ եւ պիտի ապրիմ >>:

Զէքի այլեւս չէր ուզեր մտիկ ընել եւ զայրութեամբ կռնակը դարձաւ եւ դէպի դուռ ուղղուեցաւ:Հոճան իր ետեւէն պոռաց որպէսզի իր վերջին խրատը տայ:

<<Տղաս, գիտցիր որ եթէ այսպէս շարունակես քու ինքնութիւնդ մտայնութեանդ զոհը պիտի ըլլայ: Պէտք է զղջաս գործած մեղքերուդ համար ու սիրաշահիս անոնք որոնց վնաս պատճառած ես >> :

Զէքի լսեց հոճային վերջի նախադասութիւնը բայց ոչ մէկ իմաստ կրցաւ տալ այդ խօսքերուն:<<Ցնդեր է այլեւս:Յանցաւորը եւ եմ որ այս ցնդած մարդուն եկայ կարծելով թէ կրնայ զիս բուժել կամ գաղափար մը տալ >> մտածեց ու փողոց ելաւ: Ջղայնացած, արաք արաք կը քալէր բայց ամէն մէկ քայլին իր ձախ ոտքին դաստակին վրայ ահռելի ցաւ մը կզգար որ պատճառ կըլլար իր կաղելուն:


Օրերը կանցնէին բայց Զէքիին ոտքը երթալով աւելի կը վատանար:Ձախ ոտքը մինչեւ թաստակը սեւցած էր այլեւս եւ գարշահոտ հեղուկ մը կը վազէր վէրքէն ու շատ ցաւ կը պատճառէր իրէն:Ի վերջոյ ստիպուեցաւ հիւանդանոց երթալ:Բժիշկները եկար քննութենէ վերջ ըսին թէ ոտքի վէրքը փտախտի վերածուած էր եւ ընելիք ոչինչ կար ոտքը փրկելու համար , ստիպուած էին ոտքը անջատել:Զէքի չէր կրնար եղածներուն հաւատալ :Մղձաւանջ մը ի՞նչպէս ասանկ բանի մը կրնար պատճառ ըլլալ:Անըմբռնելի էր այս կացութիւնը իրէն համար բայց ընելիք բան չկար այլեւս ոտքը փտած էր եւ պէտք էր զայն անջատել :

Գործողութիւնը յաջող անցաւ եւ Զէքիի ոտքը ծունկին տակէն անջատուեցաւ:

Ամիսներ անցան, Զէքիի այլեւս վարժուած էր իր նոր կեանքին:Հանրաշարժի հաստատութեան պաշտօնեայ եղած էր ու նստած տեղը տոմսակ կը ծախէր եւ իր ապրուստը կապահովէր:Քալելու ժամանակ անթացուպ կը գործածէր:Զէքիի հին կռուազան վիճակէն ստուէր չէր մնացած այլեւս:Հիմա մտածկոտ ու մելամաղձոտ վիճակ մը ունէր ու թաղուած էր խոր մտածումներու մէջ: Ինքզինքը տուած էր կրօնքի ու կրօնական գիրքերու եւ քանի իր մէջ կը խորանային կրօնական զգացումները եւ կրօնական դաստիարակութիւնը ալ աւելի կը հաւատար թէ իր գլուխը եկածը սովորական արկած մը չէր այլ Աստուածային պատիժ մը :

Հոճային ըսած նախադասութիւնը իր ականջներուն մէջ կարձագանքուեր տեւական <<քու մտայնութիւնդ քու ինքնութեանդ հետ կը պայքարի, եթէ մտայնութիւնդ չի փոխես քու վերջդ վատ պիտի ըլլայ>>Ինչ ըսել ուզած էր հոճան,ինչ կը նշանակէր ասիկա:

<< Ախ՜ , երանի թէ հոճան ողջ ըլլար, ու երթայի անգամ մը եւս զինք այցելէի >> մտածեց:Իր վերջի այցելութեան վրայէն երկու տարիներ անցած էին ու հոճան որ բաւական տարիքոտ էր արդէն տարի մը առաջ մահացած էր:Զէքի յիշեց իր այցելութեան ժամանակ, երբ ինք զայրացած դռնէն դուրս կ 'ելլէր հոճային իր ետեւէն պոռալով տուած խրատը :

<<Պէտք է զղջաս գործած մեղքերուդ համար ու սիրաշահիս անոնք որոնց վնաս պատճառած ես>>:

Զէքի գործէն վերադարձին, մտածեց Իսթիքլալ պողոտայի վրայ գտնուող Յոյն Եորկօյին խանութը այցելել :Այն օրէն վերջ բնաւ զինք չէր տեսած:Ոչ ալ Տիմիթրի եկած էր որպէսզի տան վարձքը պահանջէ : երկու տարի էր որ վարձք չէին վճարէր ու ձրի կը նստէին:Զէքի վճռած էր տեսնուիլ Տիմիթրիի հետ եւ իրենց պարտքը վճարելու համար միասին ծրագիր մը պատրաստել եւ պարտքը բոլորովին գոցել : Մտածած էր նաեւ հատուցում մը վճարել իրեն երկու տարի առաջ 6 - 7 Սեպտեմբերի դէպքերուն իր խանութը քանդած ըլլալուն համար:Կը յուսար այսպէսով ներուիլ Տիմիթրիի կողմէ ու տարիներ առաջ հոճային իրէն տուած խրատը կատարել:

Զէքի գործէն վերադարձին շիտակ գնաց Թաքսիմի Իսթիքլալ պողոտան գտնուող Տիմիթրիի խանութը:Այդ դաժան օրէն ի վեր քաջութիւնը չէր ունեցած այդ պողոտայէն անցնելու:Թիւրաւ գտաւ խանութը բայց Տիմիթրի չկար այլեւս ու խանութն ալ բոլորովին փոխուած էր: Տիմիթրիի խանութը այդ տարիներուն յայտնի ծաղարան մըն էր, իսկ հիմա հագուստեղէն ծախող խանութի մը վերածուած էր ու տէրն ալ փոխուած էր:Հոնկէ իրէն ըսին թէ Տիմիթրի շուրջ երկու տարի մը առաջ այսինքն 6 - 7 Սեպտեմբերի դէպքերէն քիչ վերջ խանութը ծախած եւ իր բոլոր ընտանիքով Յունաստան գաղթած էր: Զէքի գիտէր որ Տիմիթրի ունէր եղբայր մը որ կը բնակէր Վոսփորի Թէրափիա թաղի մէջ ու քոյր մը որ կը բնակէր Քատըգիւղ :Հակառակ որ այս երկուքն ալ իրարմէ շատ հեռու թաղէր էին ու Զէքիի ոտքը անջատուած ըլլալուն պատճառաւ քալելու մեծ դժուարութիւն կը քաշէր, գնաց ու գտաւ իրենց տուները որպէսզի տեղեկութիւն հարցնէ Տիմիթրիի մասին:Բայց արդէն երբ անոնց ապրած թաղերէն ներս մտաւ յուսահատութիւն մը ունեցաւ որովհետեւ անդրադարձաւ որ թաղին բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ փոխուած էր:Մանաւանդ Թէրափիա թաղի մէջ այդ գեղեցիկ Յոյն աղջիկները ու տիկինները չկային այլեւս որոնք իրենց ուրախ զուարթ պոռչտուքով կը լեցնէին թաղին փողոցները:Զէքի, օր մը Թէրափիա օր մըն ալ Քատըգիւղ երթալով գտաւ Տիմիթրիի քրոջը եւ եղբօրը տուները, բայց երբ դուռերը զարկաւ երկուքն ալ բացուեցան օտարներու կողմէ որոնք ըսին որ հին տանտէրերը տունը իրենց ծախած ու գաղթած էին Յունաստան:

Զէքի յուսահատ տուն վերադարձաւ գիտէր թէ ներուելու համար բոլոր առիթները կորսնցուցած էր այլեւս:Հագուստները հանեց ու անջատուած ձախ ոտքը պաղ ջուրին տակը բռնեց որպէսզի քիչ մը զովանայ:Շաբաթ մըն էր որ ոտքը դարձեալ վէրքոտիլ սկսած էր, տեւական կը կոտտար ու կ'արիւնէր:

Զէքիի ապրելակերպը փոխուած էր այլեւս: Գործէն բաժնուած էր ու տունէն գրեթէ դուրս չէր ելլեր:Հայրը զինք կը ստիպէր որ դարձել բժիշկի երթայ որովհետեւ երկու ամիս էր որ Զէքի չէր աշխատէր ու սենեակէն ալ դուրս չէր ելլէր ու հայրը սկսած էր գանգատիլ իր այս վիճակին համար որովհետեւ այլեւս Զէքի սկսած էր բեռ մը ըլլալ իր հօրը ուսերուն, բայց ինք կը մերժէր բժիշկի երթալ:Գիտէր թէ այլեւս ամէն ինչ պարապ էր ու իր անհանգստութիւնը ֆիզիքական չէր այլ երկնային արդարութեան իրէն տուած մէկ պատիժն էր ու ստիպուած է կրել: Հինէն անկողնին դիմացի պատին վրայ գտնուող գորշ գայլի նկարն ալ չկար այլեւս պատին վրայ:

Ամիսներ անցան, Զէքիի ոտքի փտախտը այլեւս պատած էր բոլոր մարմինը:Հայրը զինք փոխադրած էր մօտակայ պետական հիւանդանոցը:

Զէքի հիմա կը գտնուէր հոգեվարք վիժակի մէջ:Ջերմութիւնը շատ բարձր էր ու մարմինը պատող թարախը ամեն վայրկեան քիչ մը աւելի կը թունաւորէր երակներուն մէջ պտտող արիւնը եւ զինք կը տանէր դէպի իր մահը:

Ջերմութիւնը աւելի բարձրացած էր ու այլեւս մարմնի որոշ գործարանները դադրած էին գործելէ:Պառկած հոգեվարք վիճակի մէջ ան հիմա կը զառանցէր ու կ'երազէր իր մահամերձ վիճակին մէջ : Կը գտնուէր Յունաց եկեղեցիի մը մէջ որ քար ու քանդ եղած էր:Խորանը, վրայի բոլոր սրբութիւնները պղծուած ու գետինները նետուած էին:Աթոռներուն մեծ մասը տապալած էին ու տապալած աթոռներուն ու խորանին վրայ գայլեր իրենց բերնի լորձունքը վազեցնելով կը պտտէին:

Զէքի բոլոր այս խառնակութեան մէջ հեռուն եկեղեցիին մէկ անկիւնը կին մը նշմարեց բոլորովին սեւ զգեստ մը հագած ու իր գլուխն ալ սեւ լաչակով մը ծածկած էր:Կինը առաջին ակնարկին կը նմանէր մահմետական կնոջ մը բայց իր ձեռքը կը կրէր Վարդարան մը:Կինը ծնրադրած Վարդարանը ձեռքին կ 'աղօթէր ու իր երկու աչքերէն արցունք կը հոսէին: Զէքի մօտեցաւ կնոջ բայց կինը կը շարունակէր աղօթել:Ով էր այս կինը որ բոլոր այս խառնակութեան մէջ այսքան զօրաւոր հաւատքով մը կը շարունակէր աղօթել առանց խանգարուելու, ու այս վայրի գազաններէն ոչ մէկը կը համարձակէր իրէն դպչիլ: Զէքի քիչ մըն ալ մօտեցաւ կնոջ, այդպէս որ եթէ իր ձեռքը երկարէր կրնար անոր դպչիլ:

Կինը այդ պահուն սթափեցաւ, բացաւ իր լալէ կարմրած աչքերը ու Զէքիի հետ աչք աչքի եկան:Տղան քամուած մնացած էր իր տեղը:Կուզէր խօսիլ բայց չէր կրնար, կարծես անտեսանելի ձեռք մը իր կոկորդը կը սեղմէր ու չէր թողուր որ խօսի:

Զէքի մեծ ջանք մը կը թափէր կարենալ խօսելու համար բայց չէր յաջողէր:Վերջապէս երկու բառ իր բերնէն դուրս կրցան ելլել:Եթէ այդ պահուն հիւանդանոցի սենեակին մէջ Զէքիի քովը մէկը ըլլար իր բերնէն մեղմ ձայնով մը արտասանուած սա երկու բառերը պիտի լսէր . <<մա՜յր իմ >>:

* * *

Շատ պարզ յուղարկաւորութիւն մը եղաւ Զէքիի յուղարկաւորութիւնը, ութը կամ տասը հոգի հազիւ մասնակցած էր:Ու՜ր էին իր ժամանակուայ ընկերները, անոնք որոնք կործանումի,թալանի ժամանակին իր ամենամտերիմ ընկերները եղած էին ու սխալ ճամբայ առաջնորդած էին զինք:Ան ալ որ այդ տարիներուն տակաւին միամիտ ու ճահել տղայ մը ըլլալով խաբուած էր անոնց ծայրայեղ մտայնութեան:Անոնցմէ ոչ ոք կը քալէր իր դագաղին ետեւէն: Միայն իր հայրը, խորդ մայրն ու քոյրը եւ քանի մը մօտ ազգականէ զատ մարդ ներկայ չէր ոչ յուղարկաւորութեան արարողութեան ոչ ալ թաղումին:

Հազիւ կէս ժամ տեւած էր բոլորը:Թաղումն ալ վերջացած ամէն մարդ գացած էր իր առօրեայ զբաղումին:Պայծառ օդ մըն էր եւ երկինքին վրայ ամպ չկար:Գերեզմանատան մէջ ծառերուն վրայ գեղգեղող թռչուններէն զատ մարդ չէր մնացած ու համով զեփիւռ մը կը բչէր որ մարդուս երեսը կը շոյէր:

Եթէ այդ պահուն հոն մէկը ըլլար, պիտի անդրադառնար թէ ծառերուն ետեւը բան մը կը շարժէր:Կարծես մէկը պահուըտած էր ու կը վախնար մէջտեղ ելլալու եւ կ 'ուզէր վստահ ըլլալ թէ բոլորը հեռացած էին գերեզմանի գլխէն թէ ոչ:Քիչ վերջ բոյսերուն ետեւէն վերէն վար սեւեր հագուած կին մը ելաւ եւ ձախ ու աջ նայելով գաղտնօրէն եկաւ ու ծնրադրեց գերեզմանին առջեւ:Անիկա այդ նոյն կինն էր որ Զէքի իր հոգին աւանդելէ առաջ տեսած էր իր երազին մէջ :Կինը ծունկի եկած Զէքիի գլխուն վերեւ անձայն ու անդադար կ 'ուլար ու կ 'աղօթէր:

Կ 'ուլա՜ր ու կ 'ուլա՜ր :Խեղճ կինը միակ էակն էր որ կ 'ուլար իր ետեւէն: Սկիզբը իր արձունքները անձայն վազձնող կինը հետզհետէ ինքզինքէն ելլելով սկսաւ բարձրաձայն արտանուիլ :Խեղճ կնոջ վիշտը այլեւս հասած էր իր գագաթնակէտին:Մարմինը բոլորովին ձգեց ու ինկաւ Զէքիի վրան ծածկող թարմ հողին վրայ ու երեսը հողին մէջ մխրճելով շարունակեց բարձրաձայն լալ ու իր արտասուքով ջրել իր խեղճ <<զաւկին>> վրան ծածկող հողը:Այն զաւակը որ ծննդաբերութենէ վերջ իրէն երբեք չէր արտօնուած որ սիրէ ու գուրգուրայ իր վրայ:Հիմա այլեւս ոչ ոք կրնար արգելք հանդիսանալ :Հիմա իր զաւակը բոլորովին իրն էր այլեւս:

Գերեզմանատան դռան առջեւ նստող պաշտօնեաները հերուն լացող կնոջ մը աղաղակը կը լսէին:


Օշին Էլակէօզ

11 Յուլիս 2011 - Պոլիս